ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯ: ದೇಹದ ನಿಜವಾದ “ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸೆಂಟರ್” ಅನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ?

ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಆಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಖಕ್ಕೆ ಫೇಸ್ ಪ್ಯಾಕ್, ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಕ್ರೀಮ್, ಫಿಟ್ ಆಗಿ ಕಾಣಲು ಜಿಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕಸರತ್ತು – ಇವೆಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ, ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆ, ಭಾವನೆ, ನೆನಪು, ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಜನ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ? ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನ ಮಾತ್ರ. ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಆರೋಗ್ಯ, ಹಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಇವೆಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಒಳಗಿರುವ, ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುತೇಕರು ಯೋಚನೆಯನ್ನೇ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂದು ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ಯುವಜನರಲ್ಲೂ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ವಿಪರೀತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅಟೆನ್ಶನ್ ಕೊಡಲಾಗದಿರುವುದು, ಫೋಕಸ್ ಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದು, ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮುಗಿಸಲಾಗದಿರುವುದು, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು – ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಬರೀ ಮೋಟಿವೇಷನಲ್ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಇದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೆದುಳಿಗೂ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಾಯಾಮ ಬೇಕು, ಅದನ್ನು ಶಾರ್ಪ್ ಆಗಿಡಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳನ್ನು ಸೈಲೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಯಾವುವು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ, ಚುರುಕಾಗಿ ಇಡಲು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನೋಡೋಣ.

ಮೆದುಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಂಶಗಳು

1. ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೈಮ್

ಇಂದು ಮೆದುಳಿನ ಮೊದಲ ಶತ್ರು ಎಂದರೆ ಅದು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್. ಇದರ ಅರ್ಥ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರ ಬೇಕು. ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೈಮ್ ದಿನಕ್ಕೆ ಆರೇಳು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಹತ್ತರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನೋಡುತ್ತಾ ಇರುವುದರಿಂದ ನಿದ್ದೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ರೀಲ್ಸ್ ಮೇಲೆ ರೀಲ್ಸ್ ನೋಡುತ್ತಾ ಇರುವ “ಡೂಮ್ ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್” ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಮುಂಭಾಗದ ಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಓವರ್‌ಲೋಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು – ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ನೂರಾರು ಟ್ಯಾಬ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟರೆ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿ ಸಿಸ್ಟಂ ಹ್ಯಾಂಗ್ ಆಗುವಂತೆಯೇ, ಮೆದುಳೂ ಕೂಡ ಅತಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಫೋಕಸ್ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

2. ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಜಂಕ್ ಫುಡ್

ಮೆದುಳಿಗೆ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಬೇಕೇ ಬೇಕು, ಇದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇವನೆಯಿಂದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಸ್ಪೈಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಎಂಬ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊತ (inflammation) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಎಂಬುದೇ ನಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೆ ಮೆಮೊರಿ ಪವರ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.

3. ಜಡ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೊರತೆ

ದಿನವಿಡೀ ಕುಳಿತೇ ಇರುವುದು, ಯಾವುದೇ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕೂಡ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹಾನಿಕರ. ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ತೂಕ ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ತೂಕದ ಕೇವಲ 2% ಇದ್ದರೂ, ಅದು ದೇಹದ ಒಟ್ಟು ಆಮ್ಲಜನಕದ 20% ರಷ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೃದಯ ಸರಿಯಾಗಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ, ಮೆದುಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

4. ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಟೆನ್ಶನ್

ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ಪದೇ ಪದೇ ಟೆನ್ಶನ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇದ್ದವರು ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು. ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ ಎಂಬ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಈ ರೀತಿಯ ಒತ್ತಡ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ ನೇರವಾಗಿ ಮೆದುಳಿನ ನರಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನೇ ಕುಗ್ಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ 60 ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ “ಅರುಳು ಮರುಳು” ತರಹದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇಂದು 25-30 ವರ್ಷಕ್ಕೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

5. ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ

ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನರಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ನಿಂದ ದೇಹ ಸುಮಾರು 7000 ಕೆಮಿಕಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಮದ್ಯಪಾನ ಮೆದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ನೇರ ವಿಷ ಇದ್ದಂತೆ. ಇದು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನರಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ (ನ್ಯೂರೋಜೆನೆಸಿಸ್) ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮೆದುಳು ಸಣ್ಣದಾಗುವ (ಸೆರೆಬ್ರಲ್ ಅಟ್ರಫಿ) ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಪವರ್ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಎರಡೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ, ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರ ಇರುವುದೇ ಒಳಿತು.

6. ನಿದ್ದೆಯ ಕೊರತೆ

ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮೆದುಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಗಾಢ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಗ್ಲಿಂಫ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೆದುಳಿನ “ವಾಷಿಂಗ್ ಮಷೀನ್” ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಇಡೀ ದಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಮಿಲಾಯ್ಡ್ ಬೀಟಾ ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿದ್ದೆ ಸಾಕಷ್ಟಾಗದಿದ್ದರೆ ಈ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

7. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು

ರಕ್ತದೊತ್ತಡ (BP) ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಮೆದುಳಿನೊಳಗಿನ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಪರೀತ ಒತ್ತಡ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಅವು ದಪ್ಪವಾಗಿ ರಕ್ತ ಸಂಚಾರ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಸ್ಕ್ಯುಲರ್ ಡಿಮೆನ್ಶಿಯಾ ಎಂಬ ಸ್ಮೃತಿ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬಿಪಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುವುದು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮೆದುಳಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಒಳಪದರ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಟ್ಟ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ (LDL) ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ನರಗಳ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲೂ ಕೊಬ್ಬು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬ್ರೈನ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಆಗುವ ಅಪಾಯವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮೆದುಳಿನ “ವೈಟ್ ಮ್ಯಾಟರ್” ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು.

ಮೆದುಳನ್ನು ಶಾರ್ಪ್ ಆಗಿ, ಯಂಗ್ ಆಗಿ ಇಡುವುದು ಹೇಗೆ?

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಮೆದುಳಿಗೂ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 35 ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿನ ಗಾತ್ರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಲಾಗದಿದ್ದರೂ, ಖಂಡಿತ ಮುಂದೂಡಬಹುದು.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ “ನ್ಯೂರೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಒಂದು ತೆಳುವಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಂತೆ – ಅದನ್ನು ನಾವು ಬಯಸಿದಂತೆ ಬಗ್ಗಿಸಬಹುದು, ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಮೆದುಳನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಅದರೊಳಗಿನ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ಹೊಸದೇನಾದರೂ ಕಲಿತಾಗ ಮೆದುಳು ಹೊಸ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ರಸ್ತೆ ದೊಡ್ಡ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾಹಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಹೊಸ ನರಸಂಪರ್ಕಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದನ್ನೇ “ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ರಿಸರ್ವ್” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ – ಇದೊಂದು ರೀತಿಯ ಮೆದುಳಿನ ಬ್ಯಾಕಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಈ ನ್ಯೂರೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಮೆದುಳನ್ನು ಶಾರ್ಪ್ ಆಗಿಡಲು ಏನೆಲ್ಲ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ನೋಡೋಣ.

1. ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ – ಮಸಲ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರೈನ್ ಬಿಲ್ಡ್

ಮೆದುಳನ್ನು ಶಾರ್ಪ್ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದರೆ ಬೆವರು ಹರಿಸುವುದು, ಅಂದರೆ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ. ಇದರಿಂದ ದೇಹ ಫಿಟ್ ಆಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೆದುಳೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಹೃದಯ ವೇಗವಾಗಿ ಪಂಪ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಭರಿತ ರಕ್ತ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor) ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೆದುಳಿನ “ಮಿರಾಕಲ್ ಗ್ರೋಥ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೊಸ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಜಿಮ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ ಭಾರವಾದ ತೂಕ ಎತ್ತಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಸರಳವಾದ ವಾಕಿಂಗ್ ಕೂಡ ಮೆದುಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ವಾಕಿಂಗ್ ಕೂಡ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ, ಸರಿಯಾದ ವೇಗ ಮತ್ತು ಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಆಗಬೇಕು – ಬರೀ ಮೊಬೈಲ್ ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಲ್ಲ.

2. ಆಹಾರ – ಮೆದುಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪೋಷಣೆ

ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರ ನೇರವಾಗಿ ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಡಯಟ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಧಾರಿತ ಆಹಾರ – ತಾಜಾ ತರಕಾರಿ, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಾಳುಗಳು, ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಒಮೆಗಾ-3 ಅಂಶವಿರುವ ಆಹಾರವೂ ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಮೆದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಹೊರಪದರವನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮೀನು, ವಾಲ್‌ನಟ್, ಚಿಯಾ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಒಮೆಗಾ-3 ಹೇರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ “ತುಕ್ಕು” ಹಿಡಿಯುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬೆರಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪಾಲಕ್ ಸೊಪ್ಪು, ಬ್ರೋಕೋಲಿ, ಎಲೆಕೋಸಿನಂತಹ ಹಸಿರು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

3. ಬ್ರೈನ್ ಜಿಮ್ ವರ್ಕೌಟ್ – ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ

ಮೆದುಳಿಗೆ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟಾಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ “ಸಿನಾಪ್ಟೋಜೆನೆಸಿಸ್” ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ನರಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸುಡೋಕು, ಪದಬಂಧ ಬಿಡಿಸುವುದು, ಚೆಸ್ ಆಡುವುದು, ಅಥವಾ ಹೊಸ ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು – ಇವೆಲ್ಲ ಮೆದುಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಯಾಮ.

ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನರಗಳ ಮೇಲಿನ “ಮೈಲಿನ್” ಎಂಬ ಪದರ ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದರ ದಪ್ಪವಾದಷ್ಟೂ ಮೆದುಳಿನ ಸಂಕೇತಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಸಾದಾಗ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದೆರಡು ನರಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೂ, ಮೆದುಳಿನ ಬ್ಯಾಕಪ್ ನರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಸಬಲ್ಲದು – ಇದೇ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ರಿಸರ್ವ್‌ನ ಪ್ರಯೋಜನ.

ಓದುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಬರೀ ಕಥೆ-ಕಾದಂಬರಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನಾನ್-ಫಿಕ್ಷನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಓದುವುದು, ಓದುವಾಗ ಬರುವ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುವುದು – ಇಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಮೆದುಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಾರ್ಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ, ಯುವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

4. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ – ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವುದು

ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯ ಬೆರೆಯುವುದು ಬರೀ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ – ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಇದೊಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ರೈನ್ ವರ್ಕೌಟ್. ನಾಲ್ಕು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅವರ ಮುಖಭಾವ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಧ್ವನಿಯ ಟೋನ್ ಗಮನಿಸುವುದು, ಹಳೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು – ಇವೆಲ್ಲ ಮೆದುಳಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟರೆ ಮೆದುಳು “ಸರ್ವೈವಲ್ ಮೋಡ್”ಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಡೇಂಜರ್ ಅಲಾರ್ಮ್ ಬಾರಿಸಿ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ ಎಂಬ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಅನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತ ಉಂಟುಮಾಡಿ ನರಗಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನಗುವಾಗ, ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಆಕ್ಸಿಟೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಎಂಡಾರ್ಫಿನ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮೆದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಆಂಟಿ-ಇನ್ಫ್ಲಮೇಟರಿ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ನರಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದಂತೆ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿರದೆ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

5. ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ದೆ

ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಗಾಢ ನಿದ್ದೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿನ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಗ್ಲಿಂಫ್ಯಾಟಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವುದೇ ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.

6. ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳು – ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಮತ್ತು ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್

ಮೆದುಳನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೊರಗಿನ ಗಾಯಗಳಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಬೈಕ್ ಓಡಿಸುವಾಗ ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಧರಿಸುವುದು, ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಬೇಕು. ತಲೆಬುರುಡೆ ಗಟ್ಟಿ ಎಂದೆನಿಸಿದರೂ, ತಲೆಗೆ ಬೀಳುವ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪೆಟ್ಟುಗಳೂ ಕೂಡ ಮೆದುಳಿನೊಳಗಿನ ನರಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಮೆದುಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಗ. ಇಂತಹ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೌ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಆಲ್ಝೈಮರ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕಾಯಿಲೆ ಬೇಗ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಮೆದುಳಿಗೆ ಹಾನಿಕರ ಅಂಶಗಳು	ಮೆದುಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು
ಅತಿಯಾದ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆ, ಡೂಮ್ ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್	ನಿಯಮಿತ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ವಾಕಿಂಗ್
ಅತಿಯಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಜಂಕ್ ಫುಡ್	ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಆಹಾರ, ಒಮೆಗಾ-3
ಜಡ ಜೀವನಶೈಲಿ	ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ – ಓದುವಿಕೆ, ಪದಬಂಧ, ಚೆಸ್
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒತ್ತಡ	ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ
ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ	ಸಾಕಷ್ಟು ಮತ್ತು ಗಾಢ ನಿದ್ದೆ
ನಿದ್ದೆಯ ಕೊರತೆ	ಬಿಪಿ, ಸಕ್ಕರೆ, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಿಪಿ, ಸಕ್ಕರೆ, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್	ತಲೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ – ಹೆಲ್ಮೆಟ್, ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ದೇಹದ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ಗಾಗಿ ನಾವು ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಶ್ರಮ ವಹಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಮನವನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಕೊಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮೆದುಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ನಿಜವಾದ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸೆಂಟರ್ – ಅದು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ – ನಮ್ಮ ಫೋಕಸ್, ನಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ, ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರ ಶಕ್ತಿ – ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ – ದಿನನಿತ್ಯದ ವಾಕಿಂಗ್, ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ, ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ದೆ, ಪುಸ್ತಕ ಓದುವ ಅಭ್ಯಾಸ, ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವುದು, ಮತ್ತು ಚಟಗಳಿಂದ ದೂರ ಇರುವುದು – ಇವುಗಳಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಚುರುಕಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂದಿನಿಂದಲೇ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ವಹಿಸೋಣ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರಿಗೂ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚೋಣ.